افزایش تعداد ناشران و سودای بهرمنده از یارانه‌های دولتی

افزایش تعداد ناشران و سودای بهرمنده از یارانه‌های دولتی

نایب‌رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با اشاره به رشد ناشران طی ۴۰ سال اخیر گفت:‌ ارائه مجوز بی‌رویه نشر، توزیع یارانه‌ کاغذ و یارانه خرید کتاب موجب شد نشر ما نتواند به سمتی برود که راه برون‌رفت خود از مشکلات را پیدا کند.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، روند‌ روبه‌رشد تعداد ناشران بعد از انقلاب تا سال ۹۶، یکی از آیتم‌های مطالعاتی در آمارهای ۴۰ساله نشر کشور است که در قالب نموداری از سوی خانه کتاب منتشر شده.

طبق این نمودار تعداد ناشران در سال ۱۳۵۷ کمتر از ۵۰۰ ناشر فعال بوده است و اغلب ناشران کم‌کار بوده‌اند. در دولت سوم و سال‌های ۱۳۶۳ این نمودار رشد داشت و به ۵۰۰ ناشر فعال رسید اما در اوایل دولت چهارم این تعداد بار دیگر کاهش پیدا کرد. پس از آن در پایان سال‌های دولت پنجم این تعداد رشد کرد و تا حدود ۸۰۰ ناشر افزایش یافت.

نگاهی به این نمودار نشان می‌دهد که با شروع فعالیت دولت هفتم در سال ۱۳۷۶ تعداد ناشران رشد بسیار زیادی داشت. این رشد در دولت هشتم، نهم و دهم هم ادامه یافت.

افزایش تعداد ناشران و سودای بهرمنده از یارانه‌های دولتی

در این زمینه با محمدرضا توکل صدیق؛ نایب‌رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران درباره دلایل افزایش تعداد ناشران در چهار دهه اخیر صحبت کردیم. او در این زمینه با اشاره به تاریخ چهل سال اخیر صنعت نشر، گفت:‌ قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، نشر ما به دنبال توسعه کتابفروشی‌ها شکل گرفت و خیلی از ناشران قدیمی، در اصل کتابفروشانی بودند که برای تامین کتاب‌های خود به سمت نشر گرایش پیدا می‌کردند و معمولا بیشتر آن‌ها ناشر–کتابفروش بودند.

وی افزود: در آن دوره به معنای کنونی دفتر نشر کمتر داشتیم که دستی در فروش کتاب نداشته باشند. تعداد آن‌ها محدود بود، زیرا جامعه ما توسعه‌یافته نبود و به مرور درگیر توسعه شد. همچنین در آن دوره بنگاه‌های بزرگ نشر مثل امیرکبیر، علمی‌ها و… که ریشه‌های عمیقی در حوزه نشر داشتند، شکل گرفتند.

توکل با بیان اینکه در آن دوران، مخاطبان کتاب نیز قشر تحصیلکرده روشنفکر بود، گفت: در آن بازه زمانی، درصد تحصیل‌کرده‌ها در کشور پایین بود و ساواک و رژیم پهلوی محدودیت‌هایی مثل سانسور شدید و نظارت روی کتاب اعمال می‌کردند و سخت‌گیرانه رفتار می‌شد؛ به طوری که خیلی از کتاب‌ها و نشریات در چاپخانه‌ها توقیف می‌شدند.

وی تاکید کرد: انقلاب اسلامی ایران تحول بزرگی در جامعه بود که بیداری و آگاهی را در همه اقشار به وجود آورد. به طور طبیعی بعد از هر تحولی میل به دانستن و آگاهی افزایش پیدا می‌کند، شعار انقلاب ما نیز انقلاب فرهنگی بود و رهبران آن نیز همگی از افراد فرهنگی، فرهیخته و اهل کتاب، حوزوی یا دانشگاهی بودند. در نگاه کلی می‌توان گفت پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، میل به کتاب‌خوانی در جامعه افزایش پیدا کرد.

انقلاب و انفجار در حوزه نشر و مطبوعات
توکل در بخش دیگر صحبت‌های خود با بیان اینکه با افزایش میل به کتاب‌خوانی، تیراژ کتاب‌ها افزایش پیدا کرد، یادآور شد: افزایش تیراژها به‌گونه‌ای بود که از کتاب‌های برخی نویسندگان مثل دکتر شریعتی، دکتر مطهری و آیت‌الله بهشتی در سال‌های ۵۷ تا ۵۹ حدود ۱۰۰ هزار نسخه منتشر می‌شد. کم‌کم‌ ناشران دیگر هم به این عرضه وارد شدند که این آمار و ارقام و تحول‌ چشم‌گیری در صنعت نشر کشور به شمار می‌آمد.

وی ادامه داد: در این میان گروه‌های سیاسی مختلفی در حوزه نشر فعالیت داشتند که روشنفکران جامعه بودند. حتی آثار متفکران و سیاسیون نیز در قالب کتاب‌های گروه‌های چپ‌گرا با تیراژ‌های وسیع چاپ می‌شد. می‌توان گفت ما در فاصله سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران شاهد انفجار درحوزه نشر، رسانه و مطبوعات بودیم اما منازعات و تنش‌هایی که پس از انقلاب در گروه‌های سیاسی شکل گرفت، به بدنه نشر هم سرایت پیدا کرد.

توکل اما به آسیب‌های ورود سیاسیون به حوزه نشر هم اشاره و عنوان کرد: به دلیل اینکه خیلی از جریان‌های سیاسی در حوزه نشر هم فعال بودند، در ابتدای دهه ۶۰ به دنبال بحث‌ها و درگیری‌ گروه‌های مختلف سیاسی، ضربه‌های زیادی به بنگاه‌های نشر که به نوعی به این جریان‌ها وابسته بودند، خورد و رکودی نیز در حوزه نشر به وجود آمد.

ناشران دولتی و رقابت ناعادلانه
توکل درباره ورود ناشران دولتی به عرصه نشر نیز توضیح داد: در دهه ۷۰ شاهد به وجود آمدن پدیده ناشران دولتی بودیم، زیرا حاکمیت یک رسالت فرهنگی احساس می‌کرد و در قانون اساسی این رویکرد، مشخص و بارز بود. به همین دلیل یک جریان وسیع دولتی در حوزه نشر به وجود آمد؛ چراکه نهادهای دولتی احساس می‌کردند نشر، حوزه حساس و مهمی است و دولت وظیفه دارد به این حوزه وارد شود و در آن سرمایه‌گذاری کند.

وی افزود: اینکه در نمودار شاهد رشد ناشران در برخی دولت‌ها هستیم به این دلیل است که در این دوره‌ها انواع نشرها وابسته به وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی شکل گرفت و شاهد پدیده نشر دولتی به شکل قدرتمند و بزرگ بودیم. اما مساله اینجا بود که ورود دولتی‌ها به حوزه نشر فضا را برای ناشران بخش خصوصی محدود می‌کرد.

توکل با اشاره به محدودیت ناشران بخش خصوصی با ورود ناشران دولتی، گفت: از آنجایی که ناشران دولتی به بودجه‌های دولت و پرقدرت متصل بودند، قوی‌تر شدند اما در مقابل حوزه نشر خصوصی نتوانست در این حوزه جان بگیرد و رشد داشته باشد. در اصل می‌توان گفت نشر دولتی رقیب جدی برای نشر خصوصی شد، به طوری که در تولید و سرمایه‌گذاری نقش بالایی داشت و در شرایط عرضه و بازارهایی که می‌توانست به صورت انحصاری برای خود ایجاد کند نیز وارد شد.

وی تاکید کرد: از سوی دیگر شاهد بودیم، مدارس به نوعی در اختیار ناشران وابسته به وزارت آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان قرار گرفت و به دلیل جایگاه و مشروعیت خود توانستند منابعی که برای تامین کتاب اختصاص پیدا می‌کرد به خود جذب کنند و این موضوع فضای تنفس را برای نشر خصوصی محدود می‌کردند و فرایند رشد کند شد و در مقابل بخش خصوصی به مرور ضعیف شد.

یارانه‌ها و آسیب‌ها
توکل با بیان اینکه در دهه ۷۰ اعطای مجوز نشر به افراد مختلف محدودیت داشت، گفت: مجوز نشر به سادگی به افراد داده نمی‌شد، در مقابل افراد زیادی در جامعه بودند که می‌گفتند چرا مجوز نشر به راحتی در اختیار افراد قرار نمی‌گیرد زیرا حق آزادی انتخاب شغل برای همه افراد جامعه محفوظ است و نباید اگر کسانی که توانمندی ورود به حوزه نشر را دارند، بدون دلیل محدود کنیم.

وی ادامه داد: مساله اینجا است که به ساز و کارهای حرفه‌ای در اعطای مجوز توجه نشد، در این زمینه صرفا صلاحیت‌های سیاسی و فرهنگی فرد کافی بود تا مجوز نشر دریافت کند، زیرا فقط در این صورت افراد می‌توانستند بنگاه اقتصادی داشته باشند، درحالی‌که در همه جای دنیا زمانی که می‌خواهید یک بنگاه صنفی راه‌اندازی کنید باید تحت نظر اتحادیه‌‌ها قرار داشته باشید و ساز و کارهای صنفی و حرفه‌ای را رعایت کنید.

توکل با بیان اینکه ورود یارانه‌ها به بازار نشر تبعات مثبت و منفی در صنعت نشر کشور به همراه داشت، افزود: در اواخر دهه ۷۰دولت برای اینکه از فرهنگ حمایت کند، یارانه کاغذ، فیلم و زینک را مدتی در اختیار ناشران قرار داد، ولی این حمایت‌ها موجب شد که برخی از افراد به دنبال مجوز نشر بروند تا بتوانند از یارانه‌ها استفاه کنند و در این دوره شاهد افزایش تعداد ناشران بودیم.

وی یادآور شد: تکثیر بی‌رویه و سریع تعداد ناشران ناشی به این خاطر بود که می‌خواستند از این یارانه‌ها استفاده درست یا غلط کنند. همه این موضوعات موجب شد که هرج و مرجی در صنعت نشر به وجود بیاید، به صورتی که برخی افراد کتابی را با استفاده از یارانه‌ها چاپ می‌کردند ولی نمی‌توانستند کتاب‌ها را بفروشند، در بازار با تخفیف‌های بالا می‌فروختند.

نایب رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران با بیان اینکه نظام تخفیف و قیمت یکی از اهرم‌های مهم برای ثبات نشر هر کشور به شمار می‌آید، گفت: اما در عین حال در جامعه ما نه اتحادیه صنفی از این قدرت برخوردار است و نه نهادهای دیگر به اتحادیه این قدرت را تفویض کرده‌اند که در حوزه قیمت‌گذاری و تخفیف ساماندهی داشته باشد.

پایان یارانه و کوتاهی دست سودجویان
وی با اشاره به تبعات این موضوع، توضیح داد: زمانی که یارانه‌ها قطع شد بسیاری از ناشران به کما رفتند زیرا نمی‌توانستند کتاب منتشر کنند. خوشبختانه با تعطیلی کاغذ یارانه‌ای تعداد زیادی از بنگاه‌های نشر که به دنبال سودجویی بودند، تعطیل شدند.

توکل با بیان اینکه تعداد ناشران فعال در کشور ما بسیار محدود است، گفت: می‌توان ادعا کرد که اکنون در سراسر کشور حدود ۲ هزار ناشر فعال داریم که از میان آن‌ها تنها ۵۰۰ ناشر فعال هستند که سابقه دارند و به صورت‌ حرفه‌ای کتاب منتشر می‌کنند.

به گفته وی، دخالت دولت به صورت حمایتی که طبعا نمی‌توانست عادلانه در حوزه نشر توزیع شود، در بروز وضعیت فعلی حوزه نشر تاثیرگذار بود زیرا برخی افراد سعی می‌کردند ارتباطاتی ایجاد کنند و به جای اینکه از مسیرهای حرفه‌ای برای رشد خود استفاده کنند، کتاب‌هایشان را به‌شیوه‌های مختلف می‌فروختند.

تولید و عرضه در ترازوی نامتوازن
توکل با اشاره به عوامل موثر در رشد تعداد ناشران، گفت: ارائه مجوز بی‌رویه، یارانه‌ کاغذ و یارانه خرید کتاب موجب شد که نشر ما نتواند به سمتی برود که راه برون‌رفت خود از مشکلات را پیدا کند، در حالی که یکی از معضلات بزرگ ما این بود که نشر ما خیلی رشد کرد زیرا سال‌ها یارانه‌ها به تولید داده‌ شد اما توزیع و ویترین ما هیچ رشدی نداشت، بلکه سیر معکوس داشت و شاهد تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها بودیم.

وی ادامه داد: من معتقدم آن چیزی که می‌تواند معضل نشر ما را به صورت ریشه‌ای حل کند، توسعه بحث ویترین و فروش است، اگر کتاب به دست مردم برسد و توسط مردم خریداری شود، ناشر هم می‌تواند به حیاتش ادامه بدهد اما در حقیقت ناشرانی در این دوره‌ها داشتیم که به ویترین دسترسی نداشتند اما از طریق دسترسی به نهادها، مراکز و ارگان‌ها و استفاده از یارانه‌‌ها توانستند به حیات خود ادامه دهند.

توکل با بیان اینکه نشر ما اکنون در حوزه توزیع و عرضه درجا زده و ضعیف شده است، یادآور شد: در یک مثال کلی می‌توان گفت صنعت نشر ما حجم زیادی از ناشر را در دل خود جای داده است، اما کتابفروشی‌ها و ویترین آن بسیار محدود است.

ضعف در شبکه توزیع کتاب
وی تاکید کرد: مشکل دیگر عدم توسعه‌یافتگی شبکه توزیع است، یعنی نه تنها کتابفروشان ما رشد نکردند، بلکه کتابفروشی‌ها هم مدرنیزه نشدند و توسعه پیدا نکردند و متراژهای کوچک جلوی دانشگاه در همان ابعاد و متراژ با شکل قدیمی فعالیت می‌کنند، زیرا در تولید کتاب به دلیل حمایت‌های دولتی شاهد افزایش عناوین بودیم.

این فعال حوزه نشر افزود: از سوی دیگر جایی برای عرضه وجود نداشت، مشکل ویترین و در درجه دوم فعالیت موازی دولت با بخش خصوصی در بخش نشر از بزرگترین معضلات نشر ما به شمار می‌آید.

راه حل نزد فعالان صنعت نشر است
توکل در پاسخ به سوال ایبنا مبنی بر ارائه راهکار برای روند اصلاح کنونی در حوزه نشر نیز گفت: به نظر من امکان اصلاح روند کنونی از بالا وجود ندارد. سال‌ها صبر کردیم تا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این کار وارد شود، اما اقدامی نشد و اکنون زمانی است که صنعت نشر خود به مشکلاتش غلبه کرده و راه برون‌رفت خود را پیدا کند.

وی یادآور شد: نهادهای درون‌صنفی که در راس آن اتحادیه ناشران و کتابفروشان قرار دارد و تشکل‌های نشر در بدنه صنف، باید جلو بیایند و این ظرفیت‌ها را فعال کنند، در برخی شرایط بحران دولت باید کمک کند تا نشر زمین نخورد و تعادل و ثبات در این زمینه حفظ شود، مثل الان که جنگ اقتصادی داریم و شرایط کلی کشور نابسامان است. همچنین در بحث کاغذ و مواداولیه کتاب مشکل وجود دارد و دولت باید وارد شود.

سپردن تمدید پروانه‌ها به اتحادیه
وی با اشاره به دیگر راهکارهای پیشنهادی در این حوزه، گفت: اگر قرار است مجوز نشر تمدید شود، ساز و کار حرفه‌ای باید رعایت شود. یکی از پیشنهاداتی که به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دادیم این بود که همه اول باید عضو اتحادیه صنفی شوند، شرایط فعالیت صنفی داشته باشند و بعد پروانه خود را تمدید کنند. این موضوع موجب می‌شود بسیاری از فعالیت‌های حوزه نشر حرفه‌ای شود.

توکل در این زمینه توضیح داد: زمانی که یک ناشر به صورت حرفه‌ای به کار وارد شود، باید برای حضورش در اتحادیه صنفی حق عضویت پرداخت کند، مکان مشخص و تابلو داشته باشد، به بحث بیمه و مالیات وارد شود و به یک‌سری ساز و کارهای حرفه‌ای تن بدهد نه اینکه هر وقت یارانه بود جلو برود و هر وقت نبود عقب‌نشینی کند.

به گفته وی، دو سال پیش آئین‌نامه‌ای در وزارت ارشاد تهیه شد که بر اساس آن ناشران قبل از صدور مجوز باید ابتدا عضو اتحادیه ناشران شوند و بعد برای تمدید پروانه بیاید اما هنوز اجرایی نشده است و امیدوارم به زودی اجرایی شود.


حادثه زاهدان نشانه عدم اولویت مجلس و دولت به مدارس و آموزش و پرورش است

حادثه زاهدان نشانه عدم اولویت مجلس و دولت به مدارس و آموزش و پرورش است

رئیس فراکسیون فرهنگیان مجلس گفت«: بروز حادثه آتش‌سوزی در مدرسه‌ای در زاهدان و مشکلات دیگر مدارس به دلیل آن است که اولویت مجلس و دولت مدارس و آموزش و پرورش نیست و با آنکه وزیر باید در آن خصوص پاسخگو باشد ولی نباید همه مشکلات را گردن آموزش و پرورش بیندازیم.

حادثه زاهدان نشانه عدم اولویت مجلس و دولت به مدارس و آموزش و پرورش است

حمیدرضا حاج‌بابایی رئیس فراکسیون فرهنگیان مجلس شورای اسلامی با اشاره به بروز حادثه آتش‌سوزی در مدرسه ابتدایی دخترانه که هفته گذشته در زاهدان صورت گرفت،‌گفت: این اتفاق دردناک که منجر به فوت ۴ دانش‌آموز شد، منجر به عزادار شدن ما و همه ملت ایران شد.

وی افزود: این اتفاق هولناک را به همه فرهنگیان و دانش‌آموزان کشور تسلیت می‌گوییم و باید بررسی دقیقی صورت گرفته که چگونه این اتفاق رخ داده و چه کسانی مقصران این قضیه هستند ضمن اینکه باید مشکلات در این مسیر هم بدون احساسی  و سیاسی کردن اقدام بررسی دقیقی شود.

رئیس فراکسیون فرهنگیان مجلس شورای اسلامی گفت: باید تمامی امکانات کشور برای موضوعاتی به کار گرفته شود که در نهایت منجر به آن شود دولت و مجلس جوابگوی مسائل و مشکلات مدارس شوند و بدانیم که آیا اولویت اصلی مجلس  و دولت آموزش و پرورش است یا خیر؟

حاج‌بابایی گفت: به نظر می‌رسد که بروز حادثه آتش‌سوزی در مدرسه‌ای در زاهدان و مشکلات دیگر مدارس به دلیل آن است که اولویت مجلس و دولت مدارس و آموزش و پرورش نیست و با آنکه وزیر باید در آن خصوص پاسخگو باشد ولی نباید همه مشکلات را گردن آموزش و پرورش بیندازیم لذا بهتر است که مجلس و دولت باید پاسخگو باشند.


تعیین صلاحیت ناشران وظیفه صنف است نه دولت

تعیین صلاحیت ناشران وظیفه صنف است نه دولت

مدیرمسئول انتشارات شورا گفت: در طول چهل سال اخیر تعداد ناشران فعال یا نیمه‌فعال بسیار اندک است و این یعنی پروانه نشر صادر شده از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اثربخشی لازم را در چرخه تولید کتاب نداشته است.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، افزایش تعداد ناشران در دو دهه اخیر و رسیدن تعداد پروانه‌های نشر به عدد ۱۷هزار، به عنوان یک آسیب در صنعت نشر شناخته می‌شود؛ خصوصا در شرایطی که تعداد کتاب‌فروشی‌های حرفه‌ای کشور، از هزار مورد فراتر نمی‌رود.

نمودار زیر رشد تعداد ناشران را با چهار تعریف ناشر حرفه‌ای، ناشر پرکار، ناشر کم‌کار و ناشر فعال نشان می‌دهد و چنانچه مشهود است، بخش اعظم آمار نشر به ناشران کم‌کار و ناشر فعال(یعنی ناشری که عملکرد حداقلی دارد) اختصاص دارد. درحالی که آمار ناشران پرکار و حرفه‌ای، به مراتب کمتر بوده و رشد چندانی را در سال‌های اخیر نداشته است.

تعیین صلاحیت ناشران وظیفه صنف است نه دولت

فتح‌الله فروغی؛ مدیرمسئول انتشارات شورا در این زمینه با اشاره به اصل ۲۸ قانون اساسی، عنوان کرد: طبق این اصل آزادی انتخاب شغل برای مردم کشور به رسمیت شناخته است و بر اساس آن شهروندان ایرانی می‌توانند شغلی را انتخاب کرده و در آن شغل کسب و کار داشته باشند و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز بر اساس این اصل نمی‌تواند از انتخاب شغل نشر برای هر فرد متقاضی جلوگیری کند.

وی ادامه داد: اما مساله اینجا است که آیا وقتی افراد می‌خواهند به یک شغل ورود پیدا کنند، به داشتن شایستگی و صلاحیت‌های لازم نیاز دارند و ضروری است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هنگام مجوز دادن به این موضوع توجه کند.

فروغی با بیان اینکه مهمترین عامل برای انتخاب شغل عشق و علاقه به آن حرفه است، گفت: حالا می‌خواهد آن شغل کتابفروشی و انتشارات باشد یا مکانیکی و مشاغل دیگر. در حوزه صنفی، مشاغل به دو دسته خدماتی و تولیدی دسته‌بندی شده‌اند که مشاغل تولیدی‌ به لحاظ اینکه باید محصولی را برای مخاطب خود تولید کنند، اهمیت بیشتری نسبت به مشاغل خدماتی دارند.

وی یادآور شد: در اینجا باید به شغل‌هایی که کار تولیدی انجام می‌دهند؛ به‌خصوص مشاغلی که به حوزه‌های فرهنگی مربوط می‌شوند توجه بیشتری کنیم. شغل انتشارات اهمیت زیادی دارد. همان‌طور که شغل پزشکی اهمیت داشته و با جسم انسان سر و کار دارد، شغل انتشاراتی نیز به نوعی با روح انسان‌ها در ارتباط است.

به گفته فروغی، موضوع دیگر این است که خیلی از مشاغل می‌توانند به طور مستقل فعالیت کنند و درگیر عوامل و عناصر دولتی نشوند. در حوزه نشر ناشران باید ویژگی‌های مهارتی و فنی ویژه‌ای داشته باشند.

لزوم توجه به شایستگی‌ها
وی با بیان اینکه در حوزه نشر دو نوع بررسی وجود دارد، توضیح داد: در این زمینه نخستین عامل به صلاحیت‌های عمومی برمی‌گردد که وظیفه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، اما تشخیص بایستگی‌های فنی ناشران بر عهده نهادهای دولتی نیست بلکه نهادهای  صنفی و مدنی باید نسبت به آن نظر بدهند و ملا‌ک‌ها و شاخص‌های مربوط به آن را تعیین کنند و افراد در صورت برخورداری از آن‌ها به کار نشر وارد شوند.

وی افزود: به نظر من در پروانه‌های نشری که تاکنون داده شده است، به این جنبه از موضوع اشاره‌ای نشده است. مشکل ما در کار نشر این است که بایستگی‌های فنی اعمال نشده و هر کسی به صرف اینکه صلاحیت عمومی دارد، پروانه نشر می‌گیرد و کار نشر را شروع می‌کند.

فروغی همچنین با انتقاد از ملاک‌های کمی به جای کیفی در صدور و تمدید پروانه‌های نشر نیز گفت: سیاست‌گذاران ملاک‌های کمی را به جای ملاک‌های کیفی قرار داد‌ه‌اند. مثل این مورد که یک ناشر در طول سال باید چند عنوان کتاب داشته باشد. البته برخی از همکاران من هم بر این باور هستند که این تعداد کتاب کم است و باید به ۱۰ اثر افزایش پیدا کند، اما به نظر من هیچ فرقی نمی‌کند؛ زیرا ملاک‌های کمی می‌تواند با کتاب‌سازی‌ها احراز شود.

وی یادآور شد: به نظر من در ملاک‌های کیفی باید رابطه تولید اثر با مخاطب بررسی شود، یعنی ببینیم کارهای تولیدی یک ناشر چه اثربخشی در جامعه داشته است، بنابراین ممکن است یک ناشر سه یا پنج عنوان کتاب منتشر کند اما در جامعه اثربخشی داشته باشد و خلائی از خلاءهای موجود را پر کند در حالی که ممکن است یک ناشر ۵۰ عنوان کتاب در طول سال منتشر کند اما هیچ اثربخشی در جامعه نداشته باشد.

مدیر انتشارات شورا با اشاره به آمار برخی ناشران نیز عنوان کرد: مساله اصلی اینجا است که در طول چهل سال اخیر از این تعداد پروانه نشر، تعداد ناشران فعال یا نیمه‌فعال بسیار اندک است و این یعنی پروانه‌های نشر صادر شده از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اثربخشی لازم را در چرخه تولید کتاب نداشته است و باید فکری به حال آن کرد.

وی با بیان اینکه آمار شمارگان پایین کتاب گویای این موضوع است، گفت: رابطه متناسبی بین تولید آثار و مخاطب وجود ندارد. کار ناشر این است که برای انتقال مفاهیم ذهنی پدیدآورنده و رساندن پیام به خواننده، بسترسازی کند. در این میان اگر این نقش به خوبی ایفا نشود ما با مجموعه آثاری روبه‌رو هستیم که اثرگذاری لازم را ندارند.

سودجویی‌های فرصت‌طلبانه
فروغی در ادامه به بحث سیاست‌های حمایتی دولت از صنعت نشر و نقش آن بر افزایش تعداد ناشران پرداخت و عنوان کرد: در یک بازه زمانی، قیمت مواد اولیه مورد نیاز ناشران در بازار بالا رفت و همان زمان این اقلام به صورت یارانه‌ای به ناشران داده می‌شد که نرخ این دو متفاوت بود. در چنین شرایطی، برخی افراد سودجو با دریافت پروانه نشر از موقعیت استفاده کردند.

وی افزود: البته بسیاری از آن ناشران اکنون از چرخه نشر حذف شده‌اند و در بازار حضور ندارند و باید این موضوع را به حساب منفعت‌طلبی عده‌ای سودجو بگذاریم؛ نه افرادی که با علاقه به سمت نشر آمدند.

فروغی با اشاره به نامه جمعی از ناشران به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر حذف یارانه کاغذ، گفت: جمعی از ناشران تصمیم‌ گرفتند بگویند یارانه‌های کاغذ را از سیستم خارج کنند، کاغذ با قیمت مناسب در بازار توزیع شود و سیاستی به وجود آید که شاهد قیمت ثابت در بازار باشیم. البته قرار بود یارانه حذف و در تامین زیرساخت‌های حوزه نشر به کار گرفته شود که در عمل شاهد این موضوع نبودیم.

وی با اشاره به راهکارهای پیشنهادی در این زمینه نیز گفت: اگر بخواهیم برای صنعت نشر برنامه داشته باشیم، باید شاخص‌هایی را تدوین کنیم که هر فرد شاغل در حوزه نشر بداند در چه درجه‌ای از این کار قرار دارد. اگر بخواهیم ناشران خود را طبقه‌بندی کنیم و ملاک داشته باشیم، باید این موضوع را در نوع کتابی که تولید می‌کند جستجو کنیم.

وی تاکید کرد: کتاب‌های یک ناشر غیر از تعدادشان که ممکن است یکی از ملاک‌ها باشد، باید اعتبارسنجی و کیفی‌سنجی شوند. باید دید که محتوای کتاب‌های ناشران چه میزان برای مخاطب اثرگذار بوده است، در زمینه بازارسنجی و نیازسنجی چگونه عمل کرده است و کتاب‌های تولیدی او تا چه میزان با ملاک‌ها و دانش‌های فنی مربوط به کتاب متناسب است.

وی با اشاره به فاکتورهای تمدید پروانه نشر نیز گفت: باید بررسی شود که ناشر دانش‌های لازم را در دوره‌های زمانی مختلف کسب کرده یا دوره‌های ضمن خدمت را پشت سر گذاشته است تا دانش‌ها و مهارت‌ها به کمک او بیاید و آثار بهتر تولید کنند یا نه. یعنی باید دید ناشر در طول زمان فعالیت، کتاب‌سازی کرده یا کتاب‌های با اصالت در جامعه منتشر کرده است.

به گفته فروغی، باید ملاک‌های کمی به کیفی تبدیل شود، ناشران باید به حوزه‌های تخصصی وارد شوند و کتاب منتشر کنند.

این ناشر بیان کرد: اگر ناشران در یک حوزه بمانند و بتوانند کتاب‌های تخصصی تولید کنند که در جامعه مخاطب داشته باشد، به چرخه صنعت نشر کمک می‌شود زیرا وقتی کتابی مخاطب داشته باشد، چرخه اقتصادی نشر بالا می‌رود.

وی افزود: حمایت‌ها باید به سمت مسائل زیربنایی و زیرساختی حوزه نشر هدایت شود و گرنه ممکن است این حمایت‌ها به آفت‌های بعدی در حوزه نشر منجر شود.


چرا مصلی گزینه بهتری برای برگزاری نمایشگاه کتاب است؟

چرا مصلی گزینه بهتری برای برگزاری نمایشگاه کتاب است؟

این روزها دوباره بحث انتخاب یکی از دو گزینه مصلی و شهرآفتاب به عنوان مکان نمایشگاه کتاب تهران داغ شده،‌ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که همچنان مصلی بهترین گزینه برای برگزاری نمایشگاه کتاب تهران است.

چرا مصلی گزینه بهتری برای برگزاری نمایشگاه کتاب است؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا،‌ سی و دومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در پیش است و به سنت هر ساله باز هم تنها چند ماه مانده به اردیبهشت، شورای سیاست‌گذاری تشکیل و دوباره پرونده مکان نمایشگاه کتاب باز شد؛ گویی وظیفه شورای سیاست‌گذاری این است که هر سال از ابتدا تا انتهای پرونده مکان نمایشگاه را بررسی کند و سر آخر باز هم به همان داشته‌های محدودی که هر سال داشته اکتفا کرده و نمایشگاه را برگزار کند.

حتی به نظر می‌رسد که مطرح کردن دو گزینه برای برگزاری نمایشگاه کتاب نوعی بازار گرمی و ایجاد رقابت برای گرفتن امکانات بیشتر از یکی از دو گزینه مطرح شده باشد. موضوعی که اگر بدرستی مدیریت شود چه بسا بتوان امکانات بهتر و بیشتری برای این رویداد فرهنگی در نظر گرفت،‌ برای مثال چه ایرادی دارد که این بررسی هر ساله مکان نمایشگاه و ایجاد رقابت بین مصلی و شهر آفتاب از همان تابستان پس از اتمام نمایشگاه انجام شود و به قول معروف تا تنور داغ است، نان را چسباند؟ چه انتظاری می‌توان داشت که در عرض سه ماه زیرساخت‌های شهر آفتاب افزایش یابد یا مصلی امکانات بیشتری در اختیار قرار دهد؟ در حالی که اگر مدت زمان بیشتری، نزدیک به یک‌سال، در اختیار این دو باشد شاید بتوان خدمات بیشتر و بهتری برای اهل فرهنگ در نظر گرفت.

شهر آفتاب که با زیرساخت‌های نمایشگاهی در دوران حضور قالیباف در شهرداری تهران ساخته شده، همواره برای برگزاری نمایشگاه کتاب تهران نواقصی داشته که از مهمترین آن‌ها دسترسی به این مکان است. موضوعی که بازدید از نمایشگاه را در دو سالی که شهرآفتاب میزبان آن بود،‌ کاهش داد و موجب نارضایتی ناشران از فروش شد.

حسین صفری، مدیر اجرایی سی‌ویکمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، درباره مشکلات شهر آفتاب می‌گوید:‌ برای ورود به شهر آفتاب، مراجعه‌کنندگان باید به اتوبان خلیج فارس وارد شوند. در این زمینه موضوع ایستگاه عوارضی یکی از بحث‌های جدی است؛ زیرا در مناسبت‌های مختلف مثل سه‌شنبه‌ها، پنج‌شنبه‌ها و جمعه‌ها سیل جمعیتی زیادی به اماکن مذهبی رفت و آمد دارند که هم‌زمانی این ایام با روزهای نمایشگاه کتاب تهران ترافیک بیشتری از آنچه نمایشگاه تحمیل می‌کند، به وجود می‌آورد.

وی ادامه می‌دهد:‌ قرار بود شهر آفتاب زیرگذر و ورودی‌-خروجی‌های مشخصی داشته باشد و مسیرها به گونه‌ای طراحی شوند که عرض اتوبان خلیج فارس را طی کند تا کسانی که به سمت قم و بلعکس می‌روند در ترافیک نمانند که خبری از آن‌ نیست. شهر آفتاب باید زیرساخت‌های کلی در حوزه برق، اینترنت، مخابرات به دلیل ایجاد دستگاه‌های کارت‌خوان و بانک عامل، همچنین تسهیلات رفاهی را برای ناشران و بازدیدکنندگان فراهم کند. زیرساخت‌ها از جمله موارد ضروری و جدی به شمار می‌آید که بعد از دسترسی‌ها اهمیت دارد.

بنا به گفته‌های صفری فضاهای موقتی هم که برای نمایشگاه کتاب تهران در دو دوره بیست‌ونهم و سی‌ام در شهر آفتاب پیش‌بینی شده بود، به دلیل برف و باران آسیب دیده و جمع‌آوری شده است. اگر فضای شهرآفتاب با افزوده شدن بخش جدید به ۶۵ هزار مترمربع برسد، در مصلا حدود ۹۰ تا ۹۵ هزار مترمربع فضا داریم که ۵۰ هزار متر مربع در شبستان و بقیه در رواق‌ها است.

علاوه بر دارا بودن فضای مسقف بیشتر در مصلی که صفری به آن اشاره کرده است، به نظر می‌رسد برگزاری نمایشگاه در مصلی مزایای بیشتری نیز خواهد داشت،‌ مهمتر از همه اینکه اهالی نشر و صنف به برگزاری در مصلی راغب‌تر هستند،‌ از نظر صنف اگرچه مصلی زیرساخت‌های نمایشگاهی ندارد و سال های دورکه میزبان نمایشگاه کتاب تهران بوده است،‌ همواره مشکلاتی داشته است،‌ اما گزینه بهتری برای برگزاری نمایشگاه کتاب است،‌ حتی اگر قرار باشد بخشی از نمایشگاه زیر چادر برگزار شود، چرا که حداقل مخاطب به مصلی می‌آید و فروش ناشران افزایش چند برابری پیدا می‌کند

اما واقعیت این است که حتی اگر دل اهالی نشر نیز با مصلی نبود‌، مصلی گزینه بهتری از شهر آفتاب است، چرا که ساخت و ساز مصلی تهران در سال‌های اخیر رشد و گسترش بیشتری پیدا کرده است که این توسعه می‌تواند در اختیار نمایشگاه کتاب تهران قرار بگیرد،‌ هم‌چنان که سال گذشته دو شبستان شرقی و غربی به فضای مسقف نمایشگاهی اضافه شد و ناشران کودک و نوجوان و آموزشی در آن جا گرفتند.

اگر اخیراً برای نماز جمعه به مصلی تهران رفته باشید شاهد تغییراتی در این پروژه فرهنگی بوده‌اید، برخی از مهمترین این تغییرات که می تواند به کمک نمایشگاه کتاب تهران بیاید عبارتند از :

۱ . اتمام ساخت و ساز طبقه‌های دوم رواق‌‌های شرقی و غربی که با توجه به مسقف و دردار شدن می‌تواند برای جانمایی ناشران مورد استفاده قرار بگیرد و این میزان فضای مسقف مصلی را از فراتر از ۹۵ هزار متر مربع خواهد کرد و چه بسا دیگر هیچ بخشی زیر فضای موقت قرار نگیرد.

۲٫سنگفرش شدن طبقه همکف زیر رواق‌شرقی که سال گذشته به ناشران بین‌الملل اختصاص پیدا کرده بود،‌ از دیگر تغییرات مصلی نسبت به دوره گذشته است.

۳٫تغییراتی در نور و تأسیسات شبستان اصلی مصلی؛ تا پیش از این توسط لامپ‌های روشنایی مورد نیاز تأمین می‌شد که گرمای زیادی نیز تولید می‌کرد و اکنون این نورافکن‌ها جای خود را به لامپ‌های ال‌ای دی با روشنایی بیشتر و مصرف کمتر داده است.

۴٫ایجاد خدمات و امکانات رفاهی و تسهیل در دسترسی به طبقات فوقانی شبستان اصلی و رواق‌ها

۵٫ به‌روزرسانی و تجهیز سیستم تهویه و تأسیسات گرمایش و سرمایش شبستان اصلی مصلی که چندی پیش انجام شد.

۶٫ اتمام ساخت و ساز در محوطه اطراف ایوان مصلی و کامل شدن پروژه ساخت و ساز ایوان مصلی. در این صورت فضای بیشتری به بازدید کنندگان از نمایشگاه کتاب اختصاص پیدا می‌کند.

۷٫ افزوده شدن فضایی نزدیک به ۵ هزار متر مربع در محوطه چهل‌سرا که در جنوب مصلی و خیابان بهشتی واقع شده است به فضای پارکینگ مصلی تهران می‌تواند تا اندازه‌ای مشکل پارکینگ نمایشگاهی را نیز مرتفع کند.

شورای سیاست‌گذاری نمایشگاه کتاب قرار است تا پایان این هفته دو بازدید از مصلی تهران و شهر آفتاب داشته باشد،‌ قطعاً این دو بازدید تکلیف نمایشگاه کتاب تهران را مشخص خواهد کرد،‌ اما نکته مهم اینکه هر سال اغلب مدیران کمیته‌های مختلف از ناشران عمومی و بین‌الملل گرفته تا … به آغاز دیرهنگام برنامه‌ها و تأثیراتی که این شروع دیرهنگام بر کیفیت برگزاری نمایشگاه داشته است‌، اشاره می‌کنند اما مشخص نیست چرا هر سال این سنت غلط را ادامه می‌دهیم و باز هم از تبعات آن می‌گوییم.